|
Mikroorganizmalarda bir çok tipte DNA bulunabileceği belirtilmiştir. Ancak, bunların çoğu deneysel koşullarda rastlanan tiplerdir (A, B, C, D, E ve Z gibi). Bu formların saptanmasına temel teşkil eden esaslar kısaca şöyledir.
- Heliksin bir tam dönümüne isabet eden baz sayıları,
- Orta eksen etrafında bulunan baz çiftlerinin birbirlerine olan açıları,
- Molekülün çapı,
- Omurganın (fosfat + şeker) sağa veya sola dönüş durumu.
Yukarıdaki kriterlerin ışığı altında, prokaryotiklerde (bakterilerde) rastlanan en önemli DNA tipleri 3 tanedir. Bunlar da,
B-DNA tipi: Watson-Crick modeli DNA, bu tür için en iyi bir örnektir. Bu tür doğal DNA'nın şeker-fosfat omurgası düzgün ve sağa dönüşlüdür. Sarmal dubleksin çapı 2.0 nm, her bir 3.4 nm'de tam bir dönüş yapar ve her bir dönüşe 10 nukleotid çifti isabet eder. Her bir baz çiftinin kalınlığı 0.34 nm olup bazlar orta eksene dikeydir ve bazlar arasında (birbirine bitişik nukleotidler arasında) orta eksene göre 36°’lik bir açı vardır.
 A-DNA tipi: Deneysel koşullarda elde edilen bu tip DNA, süspansiyon halinde iken suyun çıkarılması (dehidrasyon) durumunda ve %70-75 etanol içinde meydana geldiği açıklanmıştır. Böyle ortamlarda DNA'da büzülmeler oluşmakta ve her bir tam dönüşe 11 baz çifti isabet etmektedir. Sağa dönüşlü bir omurgası bulunan A-DNA'da bazlarının kalınlığı 0.26 nm, orta eksene göre bazlar arasında 33°'lik açı bulunmakta ve tam bir dönüş 2.8 nm uzunluktadır. Heliksin çapı 2.3 nm kadardır.
Z-DNA tipi: Bu DNA tipi de çift iplikcikli ve sarmal bir yapı özelliği taşımasına karşın omurgası zigzaglı ve sola dönüşlüdür. Bu tür DNA'da bir tam dönüşe 12 baz çifti (6 dimer) isabet eder. Bazların kalınlığı 0.37 nm ve heliksin kalınlığı ise 1.8 nm kadardır. Tam bir dönüş 4.5 nm olup her dimer arasında -60°lik açı vardır. Diğer Bazı Yapısal Özellikleri - Nukleik asitlerin primer yapıları: Nukleik asitlerin komponentlerinin birbirlerine bağlanma özellikleri (anti paralellik, 5'®3' ve 3'®5' yöndeki bağlantıları, 5'-ucunda P ve 3'-ucunda OH molekülünün bulunması, bazların genetik informasyon taşımaları, 4 bazdan oluşma durumu, vs)
- Nukleik asitlerin sekonder yapıları: Bu yapı içinde, nukleik asitlerin sarmal yapıları, her sarmala isabet eden baz sayıları, karşılıklı bazlar arası hidrojen bağları, DNA'nın yapısı (A, B, Z DNA formları), vs bulunmaktadır.
- Nukleik asitlerin tersiyer yapıları: Bu kavram içinde DNA'nın sirküler, lineer ve süpersarmal formları yer almaktadır.
|
Jun.22