Patojen bakteriler saf kültür halinde üretilip uygun şekilde işlenerek bunların yaptıkları hastalıklara karşı aşılar hazırlanır. Aşı olarak hazırlanacak bakterinin dikkat edilmesi gereken en önemli özelliği antijen yapısında herhangi bir değişikliğin olmamasıdır (izolasyon veya stok kültür sırasında mutasyon geçirmemiş olmaları şarttır). Aşı olarak kullanılacak bakteri kültürleri sadece katı besi yerlerinde hazırlanırlar. Çünkü bakterilerin üzerinden sıvı besi yeri artıklarını temizlemek imkansızdır. Bakterinin üremesi için optimal koşulların sağlandığı ortamlarda ekilmiş katı besi yerlerinin bakterinin üreme hızına bağlı olarak 24-48 saat inkübe edilmesi yeterlidir. Üremiş bakterilerin üzerine 1-2 ml steril fizyolojik tuzlu su konularak steril bir bagetle besi yerinden parça kopartmaksızın koyu bir süspansiyon hazırlanır. Bu süspansiyon steril bir pipetle steril bir tüpe aktarılır ve işlemlere devam edilir. Aşı olarak kullanılacak süspansiyonun 1mlsinde bulunacak bakteri sayısı önemli olduğundan önce bu süspansiyonda ml de kaç bakteri bulunduğu saptanır (katı besi yerlerine yayarak sayma veya standart bulanıklılık tüpleri ile sayının tahmin edilebilmesi). Bakteri sayısı bulunduktan sonra stok aşı süspansiyonlarının düzeyine getirmek üzere fizyolojik tuzlu su ile sulandırma yapılabilir. Sonuçta aşı stok standart bulanıklılığı elde edilir ve işlem sırası sterilizasyona gelmiştir. Genellikle 56-60oC lerde ancak, hemen daima 100oC’ nin altındaki sıcaklıklarda 1 saat tutulan süspansiyon steril hale gelmektedir. Ancak her defasında anaerob ve aerob koşullarda 2-4 ve hatta 7 gün süre ile inkübasyon yaparak süspansiyonun sterilite testleri yapılmaktadır. Steril olduğu anlaşıldıktan sonra bu süspansiyonun herhangi bir toksik etki yapmadığını anlamak için fındık faresinin periton boşluğuna 1 ml süspansiyon enjekte edilir. Farenin 48 saat içinde hiçbir rahatsızlık belirtisi vermemesi lazımdır. Toksisite testide başarıyla tamamlandıktan sonra süspansiyona %0,5 fenol ilave edilir (steriliteyi korumak için). Sıra bu stok süspansiyondan uygulama süspansiyonları hazırlamaya gelmiştir. Bunun içinde standart bulanıklılık tüpleri kullanılır. Kullandığımız bakterinin özelliğine göre mm de 4 milyar (4x109) bakteri bulunan süspansiyonlar uygundur. Bundan 1,2-2,2 ml miktarlarda ampullere dağıtılır ampullerin ağızları alevde kapatılarak aşılar uygun ortamlarda saklanır. Karma aşı yapılacak ise her bakteriden ayrı ayrı süspansiyon hazırlanır. Son karışım için bu bakteriler bir araya getirilip ampullere doldurulurlar. Ampullerin aşı düzeyi ve tipine göre 0,25-0,75-1-1,5 ve 2 ml süspansiyon alınıp insanlara deri altından enjekte edilecektir.
Otovaksen aşı: bir hastadan izole edilerek saf kültür haline getirilmiş bakteriden yine o hastaya verilmek üzere hazırlanmış aşıya verilen isimdir. Eskiden hemen her enfeksiyonda kullanılırken antibiyotiklerin yaygınlaşmasından sonra Stafilococ enfeksiyonlarında kullanılmaya devam eden aşıdır (akne dahil) .
Staphylococ aşısı: izole edilen Staphylococ 24 saatlik buyyon kültüründen iki eğik katı besi yerine ekilir. Burada 24 saat üretildikten sonra 1 er ml steril fizyolojik tuzlu suda koyu bir süspansiyon haline getirilip 2 süspansiyon birleştirildikten sonra steril bir tüpe aktarılır. 60oC’ de 1 saat ısıtılarak steril edilen süspansiyondan sterilite kontrolü yapıldıktan sonra standart bulanıklılığa ayarlanma işlemi yapılır. Bu aşıda ml de 4 milyar bakteri uygundur. Bundan sonra şişe veya tüpün üzerine hastanın adı ve aşı hazırlama tarihi yazılır. Bundan uygun miktarlarda alınarak 500, 750, 1000……. 4000 milyon ( 4 milyar) bakteri içerecek şekilde 1-2 ml miktarlarda ampullere dağıtılır. 4-5 gün arayla giderek artan miktarlarda uygun ampullerden alınarak deri altına enjekte edilir.
Streptecoc aşısı: hazırlanması Stapylococ aşısı gibidir. Ancak bunun ml sinde en fazla 1 milyar bakteri vardır.
Tifo aşıları: Salmonella typhi’ den ml de 500 milyon Salmonella paratyphi A ve B den ml de 250 şer milyon bakteri bulunan aşılar hazırlanır. 7-10 gün ara ile 0,5-1 ve 1,5 ml deri altına enjekte edilir.
Brucella aşısı: ml sinde 2 milyar bakteri vardır. Genellikle 10 gün ara ile 0,25-0,75 ve 1 ml miktarda deri altına 3 kez enjeksiyon yapılır.
Vibrio cholerae aşısı: ml sinde 4 milyar bakteri bulunur. 1-2 hafta arayla önce 1 sonra 2 ml miktarda deri altına enjekte edilir.
Pasteurella pestis aşısı: ml sinde 2 milyar bakteri vardır. 1-3 hafta aralıklarla 3 kez 1 ml deri altına enjekte edilir.
