KLONLAMA TEKNİKLERİ NELERDİR ?Klonlama teknolojileri; diğer bir organizmanın genetik ikizinin üretilmesinden başka
amaçları da içerir. Bu amaçları 3 ana başlık altında toplayabiliriz. Bunlar:
1. Rekombinant DNA Teknolojisi yada DNA Klonlaması
2. Üreme Amaçlı Klonlama
3. Tedavi Amaçlı ( Terapatik ) Klonlama
Kısaca bu tekniklerden bahsedecek olursak ;
Rekombinant DNA Teknolojisi yada DNA Klonlama: in vitro (hücre dışında) olarak
gerçekleştirilen bir genetik rekombinasyon (yeni birleşim) tekniğidir. Farklı birey veya
türlerden alınan DNA parçalarının fonksiyonel olacak şekilde birleştirilmesidir. Bu
teknolojinin en güzel örneği, insandaki insülin hormonunu şifreleyen genin, bakteriyel
plazmit* DNA'sı ile birleştirilmesidir. Başka bir DNA parçası ile birleştirilerek
değişikliğe uğramış olan plazmit DNA'sı, "rekombinant-DNA molekülü" adını alır. Bu
rekombinant DNA'yı bakteri içinde çoğaltarak insülin geninin çok sayıda kopyasını
yapmak mümkündür.
* plazmit DNA : hücrelerde kromozom yapısında olmayan stopilazmik DNAlardır.
Üreme Amaçlı Klonlama : Şu anda varolan yada daha öncesinde varolmuş olan bir
hayvanın DNA’sıyla aynı DNA’ya sahip hayvanların meydana getirilmesidir. Bu işlem
üreme hücresine sahip olmayan bir bireyin çocuk sahibi olmasına yardımcı olmak için
de kullanırlır. Örneğin Dolly bu teknoloji ile yaratılmıştır. Somatik Hücre Çekirdeği
Transferi yada Aseksüel Üreme diye isimlendirebileceğimiz işlemde;
- Bilimadamları verici yetişkin bir vücut hücresinden alınan çekirdeği- bununla
birlikte genetik materyali, çekirdeği ve genetik materyali çıkarılmış olan konak kadın
yumurta hücresine aktarırlar.
- Verici vücut hücresinin çekirdeği aktarılan yumurta hücresi, çeşitli kimyasallarla
ya da elektrik akımıyla uyarılarak yumurtanın hürce bölünmesi yapması ve gelişmesi
sağlanır.
- Uygun faza gelen klonlanmış embriyo konak kadın rahmine aktarılarak doğuma
kadar sürekli gelişimi sağlanır.
** Normal embriyo oluşumunda dişi yumurtası ile erkek sperminin birleşmesi sonucu
oluşan zigot üreme amaçlı klonlamada somatik hücre aktarımı ile onu takip eden bir
takım kimyasal ateşleyiciler de zigot oluşumunu sağlamak için kullanılmaktadırlar. İki
şemada da sexüal ve asexüel üremelerin farkları gösterilmektedir.
Tedavi Amaçlı ( Terapatik ) Klonlama : Terapatik klonlamaya embriyo klonalama
da denir. Araştırmalarda kullanılmak üzere insan embriyosunun üretilmesi işlemidir.
Bu işlemin amacı klonlanmış insan yaratılması değil fakat insan gelişiminin ve
hastalıkların tedavisinin araştırılması ve çalışılması için kök hücrelerin
yetiştirilmesidir. Kök hücreler insan vücüdunda herhangi çeşit bir hücreye dönüşerek
bozulmuş yada hastalıklı dokuları yenileme/ iyileştirme yeteneğine sahip oldukları için
biyomedikal araştırmalarda çok önemlidir ve burdaki temel amaç ise kişiye özel kök
hücreleri üretmektir.
Bu işlemin basamaklarını şu şekilde gösterebiliriz:
- Kök hücreler yumurta 5 gün boyunca döllendikten sonra yumurta içerisinden
çıkartılırlar. Gelişimin bu aşamasındaki yumurtaya “blastosit” denir. Kök hücrenin
çıkarılması embriyoyu parçalar ve yok eder ki bu durum bir çok etik kaygının
artmasına yol açmaktadır.
- Çıkartılan kök hücreler petri kaplarında potansiyel terapatik dokuları yada
ayrı organları oluşturmak için kültürleniyorlar.
- Oluşumu hedeflenen bu terapatik dokuların sonradan vücüdun iyileştirilmesi
planan yerine aktarılıp bulundukları yerdeki hasarı onarmaları amaçlanmakta ve
üzerinde çalışılmaktadır.
KLONLAMA TEKNOLOJİSİ NASIL KULLANILABİLİR ?- Soyu tükenmekte olan canlıları klonlayarak, onları yok olmaktan kurtarmak için kullanılabilir(Üreme amaçlı klonlama yöntemi ile). Kimi araştırmacılar, klonlama teknolojisinin soyu tükenmekte olan hayvan türlerini yok olmaktan kurtarmak üzere kullanılabileceğini düşünüyorlar. Klonlamanın asıl önemi, araştırmacılara, çok az sayıda
bireyi kalmış hayvan popülasyonlarının gen havuzuna yeni genler katma olanağını vermek olacak.
- Soyu çoktan tükenmiş olan hayvanların yeniden canlandırılabilmesi için kullanılabilir. Ancak bu konudaki en önemli güçlük, korunmuş dokuların yani DNA’nın bulunamaması.
1999 yılında Rusya’da bir grup bilim adamı, çok iyi korunmuş olduğunu düşündükleri bir mamut kalıntısı bulmuşlardı. Ancak, olumsuz çevre koşullarının, bu çok iyi korunmuş kalıntının DNA yapısına çok zarar vermiş olduğu anlaşıldı.
- Özel yetenekleri yada nitelikleri olan canlılar geliştirmek için.
Örneğin ilaç üretimini, metabolizmasında doğal olarak gerçekleştiren yada insan bedeninin hastalıklarına uyumlu organ, doku veya hücreleri barındıran hayvanların üretilmesi için. Bu ilaç üretimini için hayvanların kullanılması durumuna örnek olarak 1990 yılında yaratılan Tracy isimli koyunu örnek gösterebiliriz.Tracy’yi diğer koyunlardan ayıran özellik, sütünde alpha-1-antitrypsin (AAT) adı verilen bir enzimin salgılanmasıydı. Bazı akciğer hastalıklarının tedavisinde kullanılan bu enzim normalde insan kan plazmasından elde ediliyor. Bu metod hem pahalı hem de hastalık taşıma riski var. Bilimadamları AAT enziminin genetik kodunu Tracy’ye aktardılar; Tracy bir klon değil ama gen aktarımı yapılmış bir koyundu. Tracy büyüdükten sonra sütünün her litresinde yaklaşık 40 gram AAT salgılamaya başladı, yani kısaca dünyanın ilk dört ayaklı ilaç fabrikalarından biri oldu. Ancak bu ve bunun gibi örneklerin başarı oranı Dolly’nin bile 276 denemeden sonra başarıya ulaştığı göz önüne alınınca oldukça düşük bir seviyede kalmaktadır.
- İnsan organizmasının tüm organlarının tek hücreden üretiminin sağlanması (kök
hücre) ve geri dönüşü bulunmayan hastalıkların (alzheimer, parkinson,multiple
skleroz-MS,lösemi,şeker hastalığı gibi...) hasarlı hücrelerinin, sağlıklı hücrelerin
üretilip onlarla değiştirilmesi yoluyla bu çeşit hastalıkların tedavi edilmesi için
kullanılabilir.(Therapatik klonlama teknolojisi yardımı ile)
- Gen terapisi ve genetik mühendisliği uygulamaları, genetik modifiye yiyecek ve
organizmaların üretimi, genomların sıralanması gibi rekombinant DNA teknolojisi ile
ilişkili teknolojilerin öğrenilmesi için kullanılabilir.
- Ayrıca araştırmalarda kullanılmak üzere, birbirinin aynısı olan hayvanları üreterek
yapılan deneyler sırasında hayvanlar arasındaki farklılıkların deney sonuçlarını
etkilemesini engellemek ve ticarî değeri olan hayvanların hepsinde aynı özellikleri
yakalamak için seçilen bir hayvanı kopyalayarak çoğaltmak için klonlama teknolojisi
kulanabilir.
Dilber MC Theme by HarzeM